منازل سهگانه دولت اسلامی
به مناسبت سالگرد شهادت شهید رئیسی
در «مکتب امام» دولت اسلامی، «دولت مردم» است؛ دولت مردم با دولتی که صرفا از صندوقهای رای بیرون آمده باشد و بعد بخواهد مردم را به خانه بفرست، متفاوت است؛ و به صرف آنکه دولتی از خواست مردم برآمده باشد، «دولت مردم» گفته نمیشود؛ و حتی «دولت مردمی» نیز با «دولت مردم» متفاوت است. «دولت مردم» یعنی خودم مردم قیام کردند و مسئولیت پذیرفتهاند؛ خود مردم برای رهبری و امامت به پا خواستهاند؛ چنانچه در آیه ۵ سوره قصص میفرماید: «و نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً» یعنی همان «امامت امت» که حضرت امام در پیام ۱۲ فروردین فرمودند.
برای رسیدن به این مرحله از «دولت اسلامی»، که در مسیر رسیدن به تمدن اسلامی است. میتوان دو گام و مرحله قبل از آن متصور شد که لازم است این دو منزل طی شود تا امکان ورود به منزل سوم فراهم شود.۱.دولت برآمده از صندوق رای ۲.دولت مردمی و در نهایت ۳. دولت مردم یا همان دولت اسلامی به معنای واقعی کلمه.
۱. دولت برآمده از صندوق رای
اول قدم همان است که مردم در تشکیل و به قدرت رسیدن یک دولت و یا حکومت نقش داشته باشند؛ سادهترین شکل آن هم دولت و حکومتی است که از صندوقهای رای بیرون میآید؛ البته ما صورتهای دشوار و پیچیده آن را هم پشتسر گذراندهایم؛ برای تشکیل نظام اسلامی و برپایی حکومت اسلامی و بنا کردن ستونهای آن و برای انقلاب اسلامی، مردم ایران صرفا رای ندادند؛ بلکه به معنای واقعی کلمه بهپا خاستند و در این قیام خونها دادند. ولی اینروزها آنقدر صورتهای ساده آن در منظر قرار گرفته است که گمان میشود با رفراندوم میتوان حکومت تشکیل داد؛ زهی خیال باطل! ولی همین انتخابات را هم میتوان تا حدودی به عنوان مشارکت داشتن مردم در به قدرت رسیدن یک دولت قبول کرد و آن را به عنوان نقش داشتن مردم در ریاستجمهوریِ یک شخص و یا یک جریان پذیرفت؛ کما اینکه حضرت امام میفرمایند: ” تشکیل حکومت بستگی به آرای اکثریت مسلمین دارد ” (صحیفه امام، ج ۲۰، ص ۴۵۹) در این گام و مرحله است که گفته میشود میزان رای مردم است؛ ولی در مراحل بعدی دولت اسلامی، به صرف رای مردم نباید اتکا شود.
۲. دولت مردمی
بله در این منزل و گام هم «رای مردم» و خواست مردم مهم است و هنوز هم میزان است و برسرکار آمدن یک دولت در این منزل هم بستگی به اکثریت رای مردم دارد؛ لکن دیگر در این منزل به صرف اکثریت رای اکتفا نمیشود و پس از انتخابات مردم را به خانه نمیفرستیم؛ بلکه در این مرحله و منزل از دولت اسلامی، مردم و خواست مردم همیشه در مقابل دیدگان رئیس دولت و مسئولین منتخب مردم است؛ وقتی به این منزل از منازل سهگانه دولت اسلامی رسیدیم، دیگر این مردم نیستند که به دنبال مسئولین هستند تا خواسته و مطالبه خود را به آنها نشان دهند و آنها را شیرفهم کنند، بلکه این مسئولین هستند که به دنبال فهمیدن خواسته و مطالبه مردم میدوند؛ مسئولین اگر قرار است کنشی داشته باشند، کاملا نگاهشان به «خواست مردم» است و این خواست مردم است که صحنهگردانی میکند. در این منزل و مرحله، مردم سالار هستند؛ نه مسئولین! چنانچه رهبر معظم انقلاب میفرمایند: ” احساس مسئولیّت در مقابل مردم از ارکان نظام جمهوری اسلامی و مردمسالاری است ” (۲۳/ ۱/ ۱۴۰۱) و همچنین ایشان در دیدار با بسیجیان در تاریخ ۳/ ۹/ ۱۳۹۵ تصریح میکنند و خود ایشان «مردمسالاری دینی» را توضیح میدهند؛ ایشان میفرمایند: “ما که میگوییم مردمسالاری دینی یا مردمسالاری اسلامی، بعضی خیال میکنند این مردمسالاری فقط پای صندوق رأی و انتخابات است؛ آن [تنها] یکی از جلوههای مردمسالاری دینی است. مردمسالاری یعنی بر اساس دین و بر اساس اسلام، سالارِ زندگیِ جامعه، خود مردمند.”
اما در نظریه دولت اسلامی در مکتب حضرت امام به همین سالاریّت مردم به همان معانی پیشرفته هم اکتفا نمیشود؛ بلکه به دنبال «امامت امت» است.
۳. دولت مردم
سومین منزل و مرحله از منازل دولت اسلامی، دولت مردم است؛ با تحقق «دولت مردم» است که ما موفق به برداشتن گام دوم انقلاب اسلامی میشویم و در فرآیند پنجگانه تمدن اسلامی، از مرحله دولتسازی عبور خواهیم کرد و وارد جامعهسازی و در نهایت تمدنسازی خواهیم شد.
دولت اسلامی به معنای واقعی کلمه، همان دولت مردم است و برای رسیدن به این منزل باید منازل قبلی را طی کرد؛ یعنی «دولت مردمی» یک گذرگاه است برای رسیدن به «دولت مردم» و برای رسیدن از منزل اول به منزل سوم، باید از منزل دوم گذر کرد. بدون آنکه دولت مردمی داشته باشیم، نمیتوان به دولت مردم رسید. اگر میخواهیم امامت مردم را ببینیم، باید مردم را سالار کنیم. امامت مردم از سالاریت مردم میگذرد.
البته که در نظریه حاکمیتی نوین برآمده از مکتب امام هیچگاه «امامت امت» و آنچه از آیه شریفه ۵ قصص برداشت میشود به معنای بینیازی از ولی نیست. « وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ » اگر خداوند متعال اراده کند که بر مستضعفین منت بگذارد و آنها را امام قرار دهد، این هرگز به معنای بینیازی از ولایت و ولی نیست؛ بلکه این خود نوعی اعطای ولایت به مردم است؛ در نظریه حاکمیتی نوین، اگر «ولایت مردم» مطرح میشود، قبل از آن ولایت الله، ولایت معصوم، ولایت فقها و ولایت نخبگان نیز به عنوان عناصر اصلی مطرح میشوند. همانگونه که حضرت امام میفرمایند: ” همه ملت رهبرند ” (صحیفه امام، ج ۷، ص ۱۵۷).
مناسب این نگاشته با سالگرد شهادت شهید رئیسی
شهید رئیسی تنها رئیس جمهوری بود که توانست دولت را تا منزل و مرحله دوم یعنی دولت مردمی، پیشببرد. مشهود بود که ایشان وارد منزل دوم از منازل سهگانه دولت اسلامی شدند و در حال طی منزل «دولت مردمی» بودند. در نظرگاه شریف ایشان مردم واقعا سالار بودند. ایشان تربیت شده مدرسه شهید بهشتی بودند و همانگونه که مردم در نظرگاه شهید بهشتی بسیار مهم بود، در نگاه ایشان هم کلیدی و مهم بود. مردم واقعا در حال چشیدن طعم سالاریت بودند. روابط و تعاملاتی که شهید رئیسی با مردم داشت و تواضعی که در مقابل مردم از خود بروز میداد، نشان از ورود ایشان و دولت ایشان به منزل دوم بود و خوب هم در حال طی این منزل بود که واقعا امیدها را در رسیدن به منزل نهایی دولت اسلامی و برداشتن گام دوم زیاد کرده بود. و شهادت ایشان را قطعا باید از الطاف خفیه الهی دانست.
ایشان و دولت ایشان نه تنها در کار رسانهای موفق نبودند و به تعبیری در این خصوص ضعف داشتند -کما اینکه به توانمند کردن رسانهای توصیه شده بود- و اهل کار رسانهای هم نبودند ولی برای دیدن مردمی بودن ایشان، کافی است تصاویری که از ایشان منتشر شده است را به تماشا بنشینید؛ تصاویری که خود برای روایت مردمی بودن ایشان کافی است. همه خدمات ایشان به مردم و حضور ایشان در میان مردم در بحرانهایی مانند زلزله و سیل و غیربحرانها را صرفا به پای روحیه جهادی و ایمان ایشان نگذارید، بلکه در باورهای ایشان سالاریّت مردم، نقشی کلیدی داشت؛ ایشان کاملا وارد منزل دوم از منازل دولت اسلامی شده بودند و در حال طی آن منزل بودند و شاید بتوان گفت که تا حد خوبی به مقام و ملکه در آن منزل رسیده بودند و در حال همراه کردن و رساندن دولتمردان و مسئولان دولت خود به این مقام بودند. نباید گذاشت روایات ناقص و کج و بعضا مریض این پیشرفت را از دیدگان ما پنهان کند. این پیشرفت را باید روایت کرد؛ این از جنس همان «به قله نزدیکایم»های حضرت آقا است. و واقعا هم اگر با ایشان منزل «دولت مردمی» را طی میکردیم؛ وارد منزل بعدی شدن، یعنی منزل «دولت مردم»، نزدیک میبود.
واقعا حیف شد که از میانمان رفت! روحش شاد و قرین رحمت باد!