آزاداندیشی؛ فقط در چارچوب اندیشه غربی
آزادی برای اندیشه من، محدودیت برای اندیشه تو!
این روزها زیاد از «آزاداندیشی» میشنویم. از ضرورت آزاداندیش بودن، تحمل مخالف و باز گذاشتن فضای گفتوگو. اما گاهی به نظر میرسد آزاداندیشی هم در ادبیات بعضیها معنای عجیبی پیدا کرده است.
وقتی کسی میگوید آزاداندیش باش، لزوماً منظورش این نیست که اجازه بده من هم آزادانه بیندیشم و با تو مخالفت کنم؛ بلکه منظورش این است که تو آزاداندیش باش و حرف مرا بپذیر! یعنی من هرچه گفتم، تو ظرفیت شنیدنش را داشته باش؛ اما اگر تو حرفی برخلاف نظر من زدی، دیگر مسئله آزاداندیشی نیست!
عجیبتر آنکه بعضی از کسانی که در دهه هفتاد، با شیفتگی به غرب، داعیهدار آزاداندیشی و تحمل مخالف بودند، وقتی با اندیشهای برخلاف الگوها و پسندهای غربی خود مواجه میشوند، کمترین تحملی از خود نشان نمیدهند. گویا آزاداندیشی تا جایی ارزشمند است که کسی از چارچوب اندیشه غربیشان فراتر نرود!
به تعبیری، آزاداندیشی هم به یک مطالبه یکطرفه تبدیل شده است. من حق دارم با تو مخالف باشم، اما تو اگر با من مخالفت کنی، لابد گرفتار تعصب و جزماندیشی هستی! من باید آزادانه حرف بزنم، اما تو باید آزادانه حرف مرا بپذیری!
شاید بد نباشد گاهی از کسانی که ما را به آزاداندیشی دعوت میکنند بپرسیم: منظورتان این است که من آزادانه بیندیشم یا آزادانه اندیشه شما را بپذیرم؟!
۲۸ آبان ۱۴۰۵
وادی فتوت – قم